معرفی کتاب «کجاوۀ راز» در گفت‌و‌گو با سیلوانا سلمان‌پور

کتاب «کجاوۀ راز» یا «هودج‌ الاسرار» مجموعۀ اشعار سیلوانا سلمان‌پور، شاعر بزرگ و فعال اجتماعی- فرهنگی اوزی ساکن امارات با ترجمۀ دکتر شهاب غانم، شاعر و مترجم نامدار اماراتی، به زبان‌های فارسی و عربی منتشر شد. به همین بهانه با خانم سلمان‌پور، شاعرِ این مجموعه، به گفت‌و‌گو نشستیم تا جزئیات بیشتری از این کتاب به اطلاع خوانندگان برسد.
* سرکار خانم سلمانپور! لطفاً در مورد این کتاب و چگونگی شکل‌گیری آن توضیح دهید.
از سال‌ها پیش گاه‌گاهی دکتر شهاب غانم شاعر نامدار امارات، شعرهایی از مرا ترجمه کرده و در نشریات امارات یا در کتاب‌های خود به چاپ می‌رساندند. در همین ابتدا باید عرض کنم که ایشان به زبان فارسی آشنا نیستند و شعرهایی را به عربی ترجمه کرده‌اند که به انگلیسی ترجمه شده بودند.
ایشان سال گذشته مجموعه‌ای از این شعرهای ترجمه‌شده به زبان عربی را همراه با مقدمه و معرفی شاعر و مترجم، به ناشری در هند می‌سپارند. ناشران مجموعۀ عربی را به زبان مالایالام نیز ترجمه کرده و به دکتر غانم اطلاع می‌دهد که کتاب را در دو زبان به چاپ خواهد رساند. اما متأسفانه با شیوع کووید ۱۹ این کار به انجام نرسید.
کتاب عربی را دکتر غانم برایم فرستادند و توضیح دادند که فعلاً معلوم نیست آن‌ها چه‌وقت کتاب را منتشر خواهند کرد. چنین شد که تصمیم گرفتم شخصاً کتاب را به دو زبان فارسی و عربی به چاپ برسانم. اما در آن زمان، بسیار درگیر بازنویسی کتاب «سرود دشت زلاوز» برای چاپ دوم بودم. زحمت را بر شانه‌های بانوی توانمند، خانم نسرین انصاف‌پور نهاده، شعرهای عربی و فارسی را برایشان فرستادم تا آن‌ها را روبه‌روی هم قرار دهند.

ایشان آن زحمت را کشیدند؛ اما چون ایشان و ناشر هیچ‌یک با زبان عربی آشنا نبودند، سطربندی و صفحه‌بندی را باید خودم انجام می‌دادم. ترتیب قرار دادن دقیق سطرهای فارسی و عربی در دو صفحه روبه‌روی هم، کار بسیار سختی بود. برای مثال در برخی شعرها سطربندی فارسی و عربی متفاوت بود که باید با دکتر غانم مشورت می‌کردم؛ یا من سطربندی‌های فارسی را تغییر می‌دادم یا ایشان سطربندی‌های عربی را!
به‌هرحال این تنظیم و هماهنگی وقت زیادی گرفت، اما با استفاده از موقعیت موجود و توقف بسیاری از فعالیت‌ها به دلیل شرایط بحرانی کووید ۱۹، نه‌تنها این کار بلکه بسیاری کارهای نیمه‌تمام را به اتمام رساندم.
معمولاً کتاب ترجمۀ شعر اگر به دو زبان منتشر شود, یک زبان را در نیمۀ اول کتاب و زبان دیگر را در نیمۀ دوم کتاب قرار می‌دهند؛ اما من با تجربه‌ای که از کتاب سرود دشت زلاوز داشتم، تصمیم به سبک دیگری گرفتم که شاید کمکی باشد به دانشجویان رشتۀ ترجمه و زبان و ادبیات عرب که شعر را در هر دو زبان روبه‌روی هم بتوانند بخوانند.
مقدمه و معرفی شاعر و مترجم را نیز در کمال امانت‌داری، خودم دقیقاً آنچه را ایشان نوشته بودند، ترجمه کردم و به همان ترتیبِ کتاب دکتر غانم، در اول و انتهای کتاب قرار دادیم.
به‌هرحال کتاب به‌وسیلۀ انتشارات بامداد نو با جلد گالینگور و کاغذ بالک که در سال‌های اخیر مورد توجه بسیارِ دوستداران محیط زیست قرار گرفته و نیز به خاطر سبکی وزن آن -که در توزیع و مطالعه تأثیرگذار است- در قطع رقعی به چاپ رسید.
* چرا جلد گالینگور را انتخاب کردید؟
البته قیمت جلد شومیز با گالینگور بسیار متفاوت بود و برای یک کتاب کوچک با ۱۴۴ صفحه مشکلی نداشت؛ اما چون این کتاب به امارات خواهد آمد و به بسیاری از کشورهای عربی نیز خواهد رفت، به خاطر غرور ملی مایل بودم از هر نظر جذاب و بی‌عیب و نقص باشد؛ چون نوشته شده که در ایران به چاپ رسیده است. راستی، طراحی روی جلد را نیز آقای محمد محمدی‌زاده اهل بستک انجام دادند.
* لطفاً مترجم، دکتر شهاب غانم را برای خوانندگان معرفی بفرمایید.
در معرفی مترجم باید عرض کنم، دکتر شهاب غانم شاعر و مترجم نامدار اماراتی، متولد سال ۱۹۴۰ میلادی است. او مهندس، مدیر، اقتصاددان و در کنار تمام این‌ها شاعر و مترجمی بسیار تواناست.

با ایشان ۱۷ سال پیش (۲۰۰۳ میلادی) در یکی از برنامه‌های کانون فرهنگی هند آشنا شدم و از آن پس در بسیاری از فعالیت‌های ادبی و فرهنگی در کانون‌های مختلف در کنار هم شرکت داشته‌ایم. او سرشتی مهربان، بی‌ریا، مردمی و به‌دور از هرگونه تنگ‌نظری دارد. شخصیتی محبوب و محترم است که همواره در زمینه‌های فرهنگی فعال است و می‌کوشد که جوانان را به حیطۀ ادبیات جذب نماید.
او یکی از بنیانگذاران شب‌های بین‌المللی شعر دبی با نام «قلب شاعری» است که تلاش می‌کند شاعران را از کشورهای گوناگون دعوت کرده، با هم آشنا کند و زمینۀ یکدلی و یکپارچگی و صلح و دوستی را از راه شعر فراهم آورد. وی شعر بسیاری از شاعران عرب را به انگلیسی و شعر بسیاری از شاعران جهان را به عربی ترجمه کرده است. شعر او نیز تاکنون به ۱۸ زبان مختلف ترجمه شده است.

از او تاکنون ۸۰ کتاب به چاپ رسیده و جوایز بسیاری از مراکز گوناگون را دریافت کرده است که مهم‌ترین آن‌ها جایزۀ جهانی شعر «چنای» برای رشد فرهنگ و انسانیت، و جایزۀ جهانی «صلح تاگور» از کشور هندوستان است. این جایزه بر پایۀ عشق و صلح استوار است. او اولین شاعر عرب برندۀ این جایزه و از سرشناس‌ترین شاعران اماراتی در داخل و خارج از کشور است. در امارات نیز از ۱۹۸۴ تا به امروز جوایز بسیاری از جمله جایزۀ شعر امارات، بهترین ترجمۀ کتاب، جوایز سلطان العویس در تحقیقات، در ترجمه، در خلاقیت و… دریافت داشته و به‌عنوان شخصیت فرهنگی سال ۲۰۱۳ امارات برگزیده شده است.
* توزیع کتاب چگونه است و علاقه‌مندان از کجا می‌توانند کتاب را تهیه کنند؟
با توجه به شرایط اقتصادی دشواری که مردم با آن روبه‌رو هستند و همچنین بحران جهانی کووید ۱۹ متأسفانه کتاب از سبد خرید خانواده‌ها حذف شده است. بنابراین، تصمیم گرفتم کتاب را بسیار آسان در دسترس عموم مردم قرار دهم. همان کاری که در مورد کتاب سرود دشت زلاوز انجام دادم.
تهیۀ لیست کامل مراکز بسیار سخت و وقت‌گیر است؛ اما بالأخره به پایان رسید و برای ناشر ارسال شد. کتاب‌ها را به مراکز فرهنگی، کتابخانه‌های عمومی و دانشکده‌های ترجمه و زبان و ادبیات عرب اختصاص دادم و از هدیه به افراد به‌جز تنی چند از استادان خودداری کردم. به این ترتیب دسترسی به کتاب برای اهل کتاب سال‌ها امکان‌پذیر است.
بیش از نیمی از کتاب‌ها به مراکز مذکور در منطقۀ لارستان کهن در شهرستان‌ها و توابع و نیز هرمزگان و شیراز فرستاده شده است که به لطف دوستان ارجمندم توزیع خواهد شد. از این حجم کتاب تنها ۳۵ جلد برای فروش در اوز، لار، گراش و خنج اختصاص دادیم و تعداد بسیار محدودی نیز ناشر برای فروش به شیراز و تعدادی نیز به نشر ققنوس جهت توزیع در تهران خواهد سپرد که برای علاقه‌مندان در دسترس باشد. بقیه را ناشر بزرگوار آقای محمد ولی‌زاده لطف کرده و به مراکز و دانشگاه‌های موردنظر می‌فرستند.
برای ارسال به امارات متأسفانه با شرایط فعلی امکان‌پذیر نیست؛ جز از طریق مسافرانی که اگر لطف کنند و چند نسخه با خود بیاورند. در دبی بسیاری از دوستان و شاعران عربی‌‌زبان به‌ویژه دکتر شهاب غانم بی‌صبرانه منتظر هستند.
طبق برنامه‌ریزی دکتر غانم در ۱۲ فوریه (۲۳ بهمن) در شب شعر بین‌المللی دبی که امسال به‌صورت آنلاین در سیستم زوم اجرا می‌گردد، کتاب «کجاوۀ راز» رونمایی خواهد شد. امیدوارم تا آن روز بتوانم تعدادی از کتاب یادشده را در دبی دریافت کنم.
* به‌عنوان آخرین سؤال، آیا قصد انتشار کتاب دیگری را نیز دارید؟
بله، البته. از این شرایط خانه‌نشینی باید بیشترین بهره را برد. دو کتاب مدت‌هاست در انتظار چاپ هستند که یکی از آن‌ها شعرهای چاپ‌نشدۀ من به زبان فارسی است که بخش بزرگی از کار آن تمام شده است و امیدوارم تا پایان امسال منتشر شود. اما دیگری کار سنگینی است و هنوز وقت بسیار می‌طلبد.
اوز امروز ضمن تبریک انتشار این کتاب به خانم سیلوانا سلمان‌پور، با توجه به تلاش مستمر ایشان به عنوان فعال فرهنگی- اجتماعی و شاعری توانمند و نامدار، و کوشش برای حفظ و ترویج فرهنگ و ادب ایران‌زمین و منطقه، امیدوار است که مردم نیز با استقبال بیشتر از آثار ایشان و سایر فعالان فرهنگی- اجتماعی، در حفظ و گسترش این فرهنگ غنی بکوشند.