نقد چیست ؟

حسن حاج صدری: نقد ازنظر لغوی به معنی تشخیص زرسره(خالص)از ناسره(ناخالص) است و دراصطلاح تشخیص وارزیابی محاسن ومعایب یک اثر یاتفکرواعتقاد است۰

بعضی براین گمان غلط هستند که نقد تنها عیبجویی ومشخص کردن نقاط ضعف یک اثر یا تفکراست درحالی که این برداشت نادرست است بلکه نقد نمایاندن بد و خوب یک اثر وتحلیل همه جانبه ی آن است۰

درجامعه ای که در را به روی نقد ببندد در واقع مانندکسی است که برسر شاخه ای بنشیند و بن شاخه راببرد۰

اگربخواهیم جامعه ای متین و روبه رشد داشته باشیم نه تنهانباید قلم منتقدان رابشکنیم وزبان آنهارا ببریم بلکه باید برای آنهاعزت وکرامت قایل شویم وفضای مناسب برای آنها به وجود آوریم. مردمی به بلوغ میرسند که درآن منتقدان زبانی برا وقلمی بی باک داشته باشند۰

اغلب صاحبان یک اثریا یک عقیده مفتون آثار واعتقادات خود هستند به قول سعدی：

همه کس راعقل خود به کمال نماید وفرزند خود به جمال(گلستان)

وبه ندرت حاضربه قبول نارساییها ونقاط ضعف خود هستند

نقد درست میتواند به رشد آثار و تفکرات کمک شایانی نماید وازطرف دیگر میتواند به دیگران درفهم درست آثار یاری رساند۰

البته این مسئله رانباید ازنظر دورداشت که درزمینه ی نقد معیارهای متقن وقاطع علمی وجود ندارد و هرکس باتوجه به دانش وبینش وسلیقه ی خودبا آثار واعتقادات روبرو شده آنهارابه چالش می کشد۰

شرایط والزامات نقد：

۱-منتقد درنقد یک اثریاتفکر بایدازآگاهیهای لازم وقدرت تشخیص برخوردارباشد و صلاحیت لازم رابرای قضاوت وسنجش پیداکند.

۲-منتقد باید با بی طرفی کامل به نقد بپردازد چنانچه اغراض مختلف درنقد وارد شود حقیقت پوشیده خواهد شد ورویه های غلط وناهنجار اصلاح نخواهد شد.

۳-منتقد باید ازشتاب زدگی درقضاوت بپرهیزد و بداند حقیقت همیشه نزد یک نفر نیست بلکه حقیقت متکثراست تابه نتیجه ی دلخواه برسد۰

۴-منتقد باید علاوه برمعایب ونواقص یک امر، محاسن آن راهم ببیند وبرجسته نماید به قول معروف: عیب می جمله بگفتی هنرش نیز بگو

۵-لحن وبیان منتقد نباید بابی احترامی وتمسخر وت حقیرباشد مامی توانیم مخالف یک اثر یاعقیده باشیم اماحق توهین وتحقیرآنرا نداریم که درآن صورت نقد به ابتذال کشیده می شود ومورداعتماد قرارنخواهد گرفت۰

۶-نقد باید صمیمانه ومنصفانه صورت گیردوهمراه با مسئولیت پذیری و به دور از پیشداوری باشد واحساسات شخصی وتمایلات دیگران درقضاوت منتقد دخالت نداشته باشد۰

۷-نقد باید جامع ومانع باشد به این معنی که همه جانبه تمام زوایا وجوانب یک اثر یا تفکررا مورد کنکاش قراردهد۰

چنین نقدی می تواند مؤثر ومفید باشد وچنانچه باکنجکاوی وشناخت واقعی همراه نباشد نتیجه ی کارمعیوب وحتی مخرب خواهد بود وازاعتماد لازم برخوردار نمی شود زیرا هنگامی که مصالح ساختمانی نامرغوب ومعیوب باشد بنایی که به دست می آید قطعا خلل پذیروونامطئن خواهد بود.

 اما اگرشرایط نقد به خوبی رعایت شود علاوه بر تاثیرات مثبت، دراصلاح وپیدایش آثاروافکارعلمی،هنری واعتقادی برجسته ومفید، مؤثر خواهد بود۰