شهریور ۱۳۱۱، تاریخ صدور اولین شناسنامه در اوز

عنایت‌الله نامور: درگذشته ثبت امور مربوط به ولادت و ازدواج در ایران بصورت سنتی و بیشتر با مراجعه به روحانیون، ریش سفیدان محله یا بزرگان قوم انجام می‌گرفت. ثبت احوال به شیوه کنونی با پیروی از کشورهای اروپایی در ایران رواج یافت. براساس مصوبه هیات وزیران در تاریخ ۲۰ آذر ماه ۱۲۹۷ خورشیدی، مقررات تشکیل اداره سجل احوال در وزارت کشور تهیه شد و نخستین شناسنامه به شماره ۱ در بخش ۲ تهران برای دختری بنام فاطمه ایرانی در تاریخ ۳ دی همان سال صادر شد .

صدور این شناسنامه به‌عهده دفتر سجل احوال دارالخلافه تهران بوده است که یکبرگی، و حاوی اطلاعاتی در مورد تاریخ تولد و محل تولد و خلاصه ای از ازدواج و طلاق بوده و محلی برای ثبت نام  فرزندان و یامرگ صاحب شناسنامه نداشته است. از نکات جالب توجه که با ملاحظه شناسنامه های ابتدائی مشاهده می شود نقش مهرهای مختلفی است که برروی آنها زده شده است ( مهر قند و شکر-  جیره بندی – سرشماری و غیره ) که وضعیت اقتصادی و اجتماعی آن زمان را هم تا اندازه ای برایمان روشن می کند . جالب است که این اوراق به‌عنوان تصدیق هویت از جانب نظمیه تهران تائیدمی گردیده است.   

از سال ۱۳۰۴ شمسی، بر اساس قانون، دریافت شناسنامه برای کلیه شهروندان ایرانی در مناطقی که در آن‌ها اداره سجل احوال دایر بود الزامی شد. اداره کل احصائیه و سجل احوال بر اساس مصوبه ۲۰ خرداد ۱۳۰۷ با وظایف مستقل و به عنوانی نهادی وابسته به وزارت کشور کار خود را آغاز کرد.

اولین شناسنامه به صورت دفترچه در سال۱۳۰۷  هجری شمسی بموجب اصلاحیه قانون ثبت احوال همان سال صادر گردیده است. این شناسنامه نسبت به شناسنامه قبلی  کاملتر و علاوه بر ثبت تولد ازدواج و طلاق قسمتی را به نام فرزندان و ثبت فوت صاحب شناسنامه اختصاص داده بودند.    

 در اوزهیئتی که برای صدور شناسنامه از شیراز آمده بودند در سال ۱۳۱۱ مردم اوز راشناسنامه دار کردند.

 مرحوم محمدرسول کرامتی دریادداشتی تاریخ ورود هیئت را این گونه یادداشت کرده است:

(در تاریخ ۲ جمادی الاول ۱۳۵۱ قمری مامورین سجل سیار وارد اوز شده درعرض ۱۰ روز برگه هویت اهالی اوز صادر شد ) و این تاریخ برابراست با ۱۲شهریور ۱۳۱۱ شمسی و برابر با ۳ سپتامبر ۱۹۳۲ میلادی

 و آن زمان پدر بزرگم مرحوم خواجه محمد رفیع نامور کلانتر( ناظم ) اوز بود.  گروه سیار به سرپرستی شخصی به نام شاهزاده مغروری  با همکاری کلانتر وعده ای از ریش سفیدان در منزل حاج هاشم ملاحسین ( خانه در لرد خون) تک تک سرپرست خانواده ها را فرا می خوانند و به آنها و افراد خانواده شناسنامه می دادند. 

 نام خانوادگی کنونی مردم اوز درآن ۱۰ روز برای اهالی انتخاب شده است که با مشورت ریش سفیدان و پرسش از کسب وکار و شغل و ریشه های خانوادگی و لیست نام های مجازی که هیئت همراه داشت برگزیده شده است .

نام‌های خانوادگی مانند سوادگر – نامور – کرامتی – نامی – دانشمند و…که از اسامی مجاز انتخاب شده است و نام‌هایی مانند  بذر افشان – زارعی – کشاورز – جوکار و…. که حاکی از شغل آن‌هاست…. نام‌هایی مانند حسین نیا- فقیهی – سیفایی – احمدپور – خادم و …. که حاکی از جد  و اصل و نسب  آن‌هاست و از این قبیل ….که طی ده روز به همه اهالی شناسنامه داده شد.

 جالب است تا بدانیم که چون انتخاب نام خانوادگی فردی بود می شد که چند برادر نام خانودگی محتلف بگیرند. مثلا نام‌های خانوادگی غفوری – هوشیار – بهنام – زارعی متعلق به چند برادر از طایفه عبدالغفور جعفر ابراهیم است. زنانی که شوهر کرده بودند هم نام خانوادگی شوهر برایشان انتخاب شد.  هیئت مزبور  سپس به سمت جنوب  رفته و تا بستک و بندر لنگه را پوشش بدهد. 

عکسی که مشاهده می‌کنید از هیئت مذکور و شاهزاده مغروی همراه با کلانتر وقت پدر بزرگم خواجه محمد رفیع نامور است درهمان تاریخ گرفته شده است.

 عنایت الله نامور/۱۳۹۲