تاملی بر گروه های مجازی اوز

 دکتر ناصریادگار فرد*: گروه های مجازی بسیاری به‌خصوص در همین یک‌سال اخیر در اوز  تشکیل شد. در نوشتار به هیچ وجه قصد زیر سوال بردن آن‌ها را ندارم، البته ایجاد آن‌ها یک امر عادی و ادامه آنها نیز با توجه به میزان دلبستگی، وابستگی و قابل استفاده بودن برای اعضاء آن یک حق مسلم است، بلکه می خواهم این مورد را توصیه و پیشنهاد بنمایم که خوب است هر یک از آن‌ها توسط خودشان مورد ارزیابی قرار گیرند، به عبارت دیگر یک خود ارزیابی مختصر و مفید برای نیفتادنشان به ورطه بیهودگی حایز اهمیت و ضروری است .

ارزیابی لازمۀ بقای هر چیزاست، انسان‌ها اگر بعد از مدتی خود را مورد ارزیابی قرار ندهند در این دنیای پیچیده و سردرگم، سردرگم تر خواهند شد.

 یک مغازه، یک گروه یا تیم و یا شرکت، سازمان،مدرسه، دانشگاه، کارخانه ، نهادهای روستایی، شهری  و کشوری اگر خود را مورد ارزیابی قرار ندهند، با کارکرد خود آشنا نخواهند شد، بگونه ای که نمی دانند کار شان مثمر ثمر بوده است یا زیان ده! یا چه بخش هایی از فعالیت آنها دچار رکود و چه بخش هایی در حال رونق است، نقطه های بهبود و قوت ها شناسایی نمی شوند و چه بسا در ادامه راه مشکلاتی که وجود دارند و شناخته نشده اند تکرار و بیشتر از پیش بنیاد آنها را به خطر بیندازد.

 البته بیشتر ارزیابی هایی که صورت می گیرد از جنس ارزیابی های مالی و حسابرسی ست و معمولا فقط به این بخش ها پرداخته می شود که آیا به‌لحاظ مالی فلان فروشگاه، فلان شرکت یا سازمان دارای منفعت یا دارای ضرر بوده است ؟! و در بخش های فنی، مدیریتی، نیروی انسانی، برنامه ریزی و … کمتر توجه نشان داده می شود.

ارزیابی در بخش های مالی را چه کسی متذکر شود چه نشود به‌طور معمول همه انجام می دهند! و چنانچه کاری زیانده باشد حتما چاره جویی می شود تا به‌نحوی جلوی زیان ده بودن آن‌گرفته شود.

اما برای ابعاد انسانی آن و مواردی که  کمتر محل تمرکز مدیریت هاست  معمولا  کمتر کسی به ارزیابی آنها  تن در می دهد، زیرا در باب اینگونه‌مسایل کسی نمی خواهد کم بیاورد و با آمار و ارقام خود را افشاء سازد تا همه مردم بفهمند که فلان شخص یا سازمان در این زمینه ها  قصور کرده است، گرچه همیشه مشتریان و ارباب رجوع ها میزان رضایت و خشنودی خود را آماده در احساس خود جمع نموده و دم دست دارند باوجودی‌که در بسیاری موارد و بدلایل مختلف آن را بر زبان نمی آورند.

مهمترین بخش ارزیابی ها به نظر من بخش معنوی و غیر مالی آن است، این‌که تا چه اندازه توانسته ایم اهداف غیر ملموس ولی مهم‌خود را به انجام برسانیم؟

اهداف غیر مادی معمولا تاثیرات بزرگی را در میان مدت و بلند مدت بر جامعه می گذارند که بسیار قابل تامل و ارزشمند هستند.

برای گروه های مجازی اوز ارزیابی تحقق اهداف زیر می تواند مطرح باشد :

*آیا توانسته ام‌ میزان اعتماد نسبت به خود یا گروه خویش را افزایش دهم؟

* یا مهمتر از آن آیا گروه توانسته است اعتماد از دست رفته میان‌ مردم را بازسازی نماید؟

*یا آیا هدف اصلی گروه من که اتحاد همه مردم و تشکیل سرمایه توانمند اجتماعی و مردمی هست تحقق یافته است؟

*مهمتر از آن آیا فرهنگ سیاسی- اجتماعی اعضای گروه رشد وارتقاء یافته است؟

 همین چهار هدف به ظاهر ساده را اگر بررسی نماییم و به این‌نتیجه برسیم‌که واقعا تغییر کرده است و امید به تغییر بیشتر آن در جهت‌مثبت وجود دارد، کار بسیار بزرگی انجام شده است.

اصلا بقیه کارها را که کارهای عملی، اجرایی و پیگیری موارد اقتصادی و یا اجتماعی و … بوده است را کنار بگذارید، فکر کنید ماموریت و رسالت شما این نبوده است و احتمالا در آینده هم نخواهد بود، اما در این راستا(مواردغیرمالی و انسانی)  واقعا ببینید چه کاری انجام  داده اید و ارزیابی خود گروه در این باره چیست؟

گروه‌های مجازی بهتر است به مثابه فرصتی برای تمرین دموکراسی در همه زمینه ها باشد، به‌طوریکه امکان و فرصت برابر برای همه اعضا فراهم شود تا همه یاد بگیرند که‌مطالعه کنند، به دانش خود بیفزایند،قدرت تصمیم گیری و تجزیه و تحلیل خود  را در بیان و حل مسایل بالا ببرند و در مورد هر موضوع سیاسی یا غیرسیاسی با توان علمی به قضاوت بنشینند و هر موضوع قابل نقد را به شیوه درست علمی مورد بررسی و نقد قرار دهند تا به مرور همه بدانند که از مجادله نتیجه و محصول خوبی بدست نمی آید اما از به چالش درآوردن مسایل و موضوعات دامن گیر جامعه، می توان به نتایج درست مانند فرهنگ بالاتر سیاسی و اجتماعی، افراد با اندیشه های متعالی، رشد واگرایی انفرادی برای ایجاد راه حل ها و روش های نو و رشد همگرایی در رابطه با مسایل مشترک و قابل حل دست یافت. 

گروه مجازی باید مثل یک دانشگاه، محلی برای تحقیق  و یادگیری از همدیگر باشد یک چیز را بیاموزیم و یک چیز را عرضه نماییم، گروه مجازی نباید محلی برای پیگیری کار یکدیگر باشد. ‌مثلا من کار فلان‌مسئول را پیگیری کنم و دیگری کار انجام‌ نشده مرا پیگیری کند و در این گیر و دار همه از هم طلبکار باشیم و هیچوقت هم کسی نه‌تنها طلب هایمان را پس ندهد بلکه همیشه بدهکار همدیگر هم باقی بمانیم.خیر!

تجربه سایر گروه های مجازی هم طی سال های اخیر همین را نشان‌می دهد که گروه‌مجازی نمی تواند یک گروه‌ موثری برای پیشبردن مطالبات  شهروندان باشد، و بر اساس قوانین موجود در کشور هیچگاه نمی تواند به عنوان بازوی اجرایی برای کمک به ماموریت و رسالت سازمان های دولتی قرار گیرد.

‌ بنابراین مجادلات برای زیر سوال بردن این و آن راهی بجایی نخواهد برد، بلکه همانگونه‌ که‌ گفته شد باید گروه های مجازی محملی برای تمرین دموکراسی و فراهم کردن زمینه برای یادگیری به منظور بالا بردن توان و قدرت تحلیل در همه موارد مبتلابه به روش علمی و به دور از هیجانات و احساساتی که راه به جایی نمی برند باشد ، چنان‌که تاکنون هیچ‌مورد اجرایی را هیچ گروه مجازی نتوانسته است به مرحله اجراء و عمل برساند. 

یکی از شاخص های دیگری که می تواند بیانگر رشد و پختگی هر گروه مجازی باشد این است که به حدی از رشد رسیده باشد که از میزان و عمق مجادلات در گروه کاسته شده باشد و به سمت صفر میل کند و بجای آن چالش ها و روش های برخورد علمی در دستور کار قرار گرفته باشند.

روزی باید از مجادله شروع می کردیم ،هر گونه می نوشتیم و بمرور باید به جایی برسیم که دیگر مجادله نقشی نداشته باشد و یا نقش آن خیلی کمرنگ شده باشد.

درست است که اگر از همان مجادلات آغاز نمی کردیم و ادامه‌نمی دادیم،  نمی توانستیم در خودمان تحول ایجاد کنیم و در واقع پله های اولیه رشد و پویایی از همین مجادلات شروع شده است و امروز مطمئنا در جایی بالاتر از گذشته قرار داریم.

شدت این ترقی در گروه های مختلف متفاوت است، برخی گرو ها واقعا دست به جهش زده اند و جز با مطالعه حرف نمی زنند و چیزی نمی نویسند و تقریبا می توان گفت چهار نعل از سمت شعار به سمت شعور می تازند.

امیدوارم در هر گروه مجازیِ اوز، شخصی مسئولیت این موضوع را به عهده بگیرد و لااقل در باب چهار سوالی که در جمله های گذشته این متن آورده شد، به یک ارزیابی ساده ای بپردازد تا احساس و برداشت همگان در این‌خصوص مشخص و معین گردد، که چنین ارزیابی هایی می تواند نقطه عطف تحولات فکری و اخلاقی و فرهنگی از یک اجتماع کوچک باشد .

به امید این‌که گروه ها و جامعه مطبوعاتی اوز بتواند در رشد فرهنگی و رشد شعور اجتماعی شهروندان اوز بیش از پیش گام های مفید و موثر بردارد.

*مدرس دانشگاه و مدیریت کیفیت