تأثیرگرانی‌ها بر اقتصاد رسانه

سرمقاله پیام اوز/ ابراهیم احمدی: ابتدای سال جاری برای هزینۀ چاپ پیام اوز در ۱۶ صفحه و با تیراژ هزار نسخه، حدود یک‌میلیون تومان می‌پرداختیم. به‌مرور در طول سال هزینۀ چاپ افزایش یافت، در قبال این افزایش قیمت، تعداد صفحات را کاهش ندادیم بلکه تیراژ را کاهش دادیم تا شاید بتوانیم خود را با شرایط تطبیق دهیم،اما این افزایش قیمت،دست از سر ما برنداشت و تاکنون در طول ۱۰ ماه سال جاری، ۵ بار با افزایش قیمت چاپ روبه‌رو شدیم. اکنون چاپ ۱۶ صفحه نشریه در تیراژ ۷۰۰ نسخه به یک‌میلیون‌ونهصدهزار تومان رسیده است و این به معنای افزایش بیش از دوبرابری هزینۀ چاپ در عرض ۱۰ ماه است.

هزینۀ چاپ، یکی از هزینه‌های رسانه‌های مکتوب است (رسانه‌های آنلاین نیز هزینه دارند اما به‌مراتب کمتر است)، حقوق، بیمه و عیدی کارکنان، هزینه‌های جاری از جمله آب، برق، تلفن و اینترنت، کاغذ، وسایل مصرفیِ، تعمیرات و تجهیزات موردنیاز و…دیگر هزینه‌هایی است که باید ماهیانه پرداخت شود. جمع این هزینه‌ها برای نشریۀ پیام اوز حدود ۵ میلیون تومان در ماه برآورد می‌شود.

در مقابلِ هزینه، نشریات درآمدهایی دارند که عمدتاً از طریق فروش و آگهی تأمین ی‌‌شود. اما علی‌رغم افزایش هزینه‌ها در طول سال جاری در بخش درآمدها نتوانستیم افزایش درآمد داشته باشیم.

فروش تک‌شمارۀ پیام اوز در ۱۶ صفحه ۱۵۰۰ تومان اعلام شده، اما عملاً هزار تومان پرداخت می‌شود، و از بابت فروش ماهیانه حداکثر ۵۰۰ هزار تومان دریافتی داریم. بابت آگهی‌هانیز که با نرخ گذشته اعمال می‌شود و به ازای هر کادر (۴ سانت در ۸ سانت) در صفحۀ اول ۴۰ هزار تومان و در صفحه آخر ۳۰ هزار تومان دریافت می‌شود. در صورت پرشدن صفحۀآگهی‌ها و پرداخت هزینه‌ها از سوی متقاضیان (برخی موارد صفحات آگهی پر نمی‌شود و بسیاری از موارد نیز علی‌رغم ارسال فاکتور،هزینه پرداخت نمی‌شود)،درآمد ماهیانۀ آن حداکثربه ۲ میلیون تومان می‌رسد و بدین‌ترتیب جمع درآمدهای نشریه با تک‌فروشی حداکثر به ۲ونیم میلیون تومان که معادل نصف هزینه‌هاست،می‌رسد.

این در صورتی است که مدیرمسئول نشریه که خود وظایف سردبیری هم انجام می‌دهد،حق‌الزحمه‌ای دریافت نمی‌کند و از سوی دیگر، یارانه(پرداختِ بخشی از هزینۀ بیمۀ کارکنان) که از سوی معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد به نشریات پرداخت می‌شد، نیز در سال جاری قطع شده است و باید همۀ هزینه‌ها را مدیرمسئول متقبل شود.

موارد بالا را روشن اعلام کردم تا مخاطبین در جریان هزینه و درآمد(اقتصاد رسانه) قرار بگیرند. گرچه عکس‌العمل منطقی نسبت به شرایط موجود و گرانی‌ها که دربرخی از نشریات اعمال شده، توقف انتشار است، اما به دلیل علاقه به کار و رسالت مطبوعاتی، تاکنون مقاومت کرده‌ایم. رسانه‌ها علی‌رغم نقاط ضعفی که دارند و کسی منکر آن نیست، در جامعه تأثیرگذار بوده و خواهند بود. شاید برخی به‌ویژه کسانی که به پاسخگویی و شفافیت اعتقاد ندارند، از توقف آن خوشحال شوند، اما قدر وجود نشریات را زمانی می‌دانیم که از آن محروم شویم.

شاید ساده‌ترین راهکار برای توازن هزینه و درآمد، توسل به حمایت‌های مردمی و کمک خیرین باشد که کم‌ وبیش رسانه‌های محلی از آن بهره‌مندمی‌شوند، اما این راهکار نیز مشکلات خاص خود را دارد که تقویت ذهنیت عدم استقلال رسانه نزد مخاطبین، استقبال نشدن از کمک به هزینۀ جاری نشریات، پایدار نبودن این مساعدت‌ها و پایین‌آمدن شأن رسانه و مدیران است. ضمن این‌که درخواست این‌گونه کمک‌ها نیز روحیۀ خاص خود را می‌خواهد که در همۀ افراد وجود ندارد.

افزایش هزینۀتک‌فروشی یا کاهش صفحات، از دیگر راهکارهاست. چند روز قبل یکی از نشریات شهرستان گراش را می‌خواندم که فقط ۴ صفحه بود و قیمت آن ۱۵۰۰ تومان، که در مقایسه با پیام اوز که در ۱۶ صفحه چاپ می‌شود قیمت آن ۴ برابر است. به نظر می‌رسد این افزایش قیمت آن هم به نسبتِ۴ برابر شدن قیمت برای مخاطبان محدود رسانه‌هاقابل پذیرش نباشد و مورد استقبال قرار نگیرد. کاهش تعداد صفحات که از این شماره آغاز کرده‌ایم و به ۱۲ صفحه رسیده نیز فقط تاحدی می‌تواند کمک‌کننده باشد و بیشتر از این هم از وزانت آن می‌کاهد.

شاید بهترین راهکار یک توافق دوطرفه بین رسانه و مخاطب باشد، و آن این‌که از یک‌سورسانه‌ها تلاش کنند تا با ارتقای کیفیت مطالب و جذب بیشتر مخاطب (که البته با شرایط و قوانین و ضرورت پاسخگویی از یک‌طرف و تعدد فضای مجازی و نرم‌افزارهای موبایلی از طرف دیگر کار آسانی نیست) رضایت آنان را جلب کنند و از سوی دیگر مردم منطقه اعم از شهر و روستا خرید نشریات را در سبد خرید خانوار قرار دهند تا به ماندگاری رسانه‌ها کمک شود.

در سرمقالۀ اولین شمارۀ پیام اوز در سال ۹۷، به این موضوع اشاره شد که برای خرید سه رسانۀ مکتوبِ شهر اوز (فصلنامۀ با پیام دانش و ماهیانه‌های پیام اوز و پسین اوز) در طول یک سال، فقط نیاز به هزینه‌ای معادل ۶۰ هزار تومان و دریافت ۲۸ شماره از نشریات (۱۲ شماره پیام اوز، ۱۲ شماره پسین اوز و ۴ شماره با پیام دانش) است. این موضوع در میزگرد «بررسی تأثیررسانه‌ها در جامعه» که به همت گروه “همگام با مردم” برگزار شد و شرکت‌کنندگان صراحتاً سخت‌ترین انتقادها را از رسانه‌ها مطرح کردند نیز مجددا اعلام شد. امید است با یک توافق دوطرفه، با تلاش در راستای ارتقای کیفیت از سوی رسانه‌ها، خرید رسانه های شهر در سبد خرید خانواده ها قرار گیرد تا رسانه‌هادر مقابل افزایش هزینه‌ها، با افزایش شمارگان بتوانند ماندگار بمانند.