فردمحوری بلای جان مشارکت اجتماعی

سرمقاله پیام اوز/ابراهیم احمدی: در جهان دیجیتالی امروز مشارکت در امور جامعه نه‌تنها یک مطالبه بلکه ضرورت است و جوامعی که توانسته‌اند از مشارکت عمومی به‌خوبی بهره ببرند، موفق‌تربوده‌اند.

دربارۀ مزایای مشارکت عمومی به‌اندازۀ کافی صحبت شده است و تصمیمات و فعالیت‌هایی که بر اساس خردِ جمعی به اجرا درآمده،به‌مراتب ضمانت اجرایی بیشتری داشته است. به مدد پیشرفت تکنولوژی و استفاده از فضاهای مجازی، این مشارکت در حال حاضر شکل گسترده و متنوع‌تری به خود گرفته است که فرصت‌های خوبی را فراهم می‌آورد، اما در مواردی نیز اگر بعضی اصول را فراموش کنیم،فرصت‌هابه تهدید تبدیل می‌گردد که اگر به‌خوبی آسیب‌شناسی نشود،می‌تواند رسیدن به هدف را به مخاطره اندازد. دراین نوشتار به مواردی از این تهدیدها اشاره می‌شود:

۱- ترجیح فردمحوری بر فرآیندمحوری

مشارکت اقشار مختلف در امور اگر بتواند مصالح و منافع عمومی را تقویت کند باید آن را ستود و تعمیم داد. اما علی‌رغم تأکیدآموزه‌های دینی مبنی بر مبارزه با نفس و پرهیز از خودمحوری و خودنمایی، و تأکید کارشناسان امور اجتماعی مبنی بر فرآیندمحوری به‌جای فردمحوری، متأسفانه موارد مختلفی دیده می‌شود که اصرار بر فردمحوری رو به‌ فزونی است. این موضوع تا بدان‌جا پیش رفته که در موارد مهمی که مطالبۀ عمومی تلقی می‌شود،زمانی که «من» در آن مطرح نباشم، اگر با آن مخالفت نکنیم وپیگیری آن راغیرضروری ندانیم، حداقل همکاری خودرا قطع یا کم‌رنگ می‌کنیم.

به‌راستی، چرا به جای آن‌که خود را با اولویت تطبیق دهیم، اولویت‌های شهر را با خود تطبیق و تغییر می‌دهیم؟

 به نظر می‌رسد در این موضوع همه مقصریم. از خود ما رسانه‌ها که گزارش و خبر را با حضور وغیاب افراد اشتباه گرفته‌ایم و به جای تأکید بر اطلاع‌رسانی خروجی و دستاورد هر خبر،بر روی نام افراد تأکیدمی‌کنیم که خدای‌ناکرده حضور خود ما کم‌رنگ نشود،تا افرادی که برای تقدم و تأخُر اسامی و عکس خود در رسانه چانه می‌زنند و نیزگروه‌هایی که مُصِر به اعلام نامشان هستند. گاهی اوقات احساس می‌شود برخی برنامه ها و فعالیت‌ها نیز بیشتر در راستای مطرح‌شدن افراد یا مؤسسات متبوع است تا تأثیر آن در جامعه یا مخاطبین.

اما به قول یکی از دوستان، مگر خوانندگان مطالب رسانه و گروه‌های مجازی چه ترکیبی از جامعه را تشکیل می‌دهند؟ آنان که همۀما را می‌شناسند، پس چه نیازی به تکرار مکرر اسامی داریم؟ بیاییم کمی رَویه را تغییر دهیم و به جای تأکید بر فردمحوری، به فرآیندمحور بودن برنامه‌ها، بدون تأکید بر نام فردی خاص اقدامکنیم تا هم امور بهتر به پیش برود و هم توان و وقت ما به جای این‌که صرف خنثی کردن رفتار یکدیگر شود، برای پیشرفت هزینه کنیم.

۲-اظهارات و اقدامات غیرکارشناسانه

زمانی می‌گفتند مردم ما همه خود را در سیاست و پزشکی کارشناس و صاحب‌نظرمی‌دانند،متأسفانه این موضوع اکنون به سایر عرصه‌ها تعمیم پیدا کرده است و در اموراقتصادی، فرهنگی،آموزشی، شهرسازی، شهرداری، ادارات مختلف، رسانه و…خود را کارشناس می‌دانیم.

امروز با پیشرفت علوم در دنیا شاهدتخصصی و فوق‌تخصصی شدن امور هستیم. مشارکت در عرصه‌های مختلف اقدامی پسندیده است مشروط بر این‌که با بهره‌گیری از دیدگاه‌های کارشناسانه پیگیر امور باشیم. اما متأسفانه در مواردی شاهد اظهارات و اقدامات غیرکارشناسانه، غوغاسالارانه و بعضاًتخریب‌گربه‌ویژه در فضای مجازی هستیم که نتیجۀ آن هرز رفتن توان و وقت ما برای خنثی کردن اظهارات و اقدامات غیرکارشناسانه از یک‌سو و کاستن از انگیزه‌ها برای اقدامات سازنده است.

در مثَل می‌گویند«تا مرد سخن نگفته باشد، عیب و هنرش نهفته باشد»؛ اظهارات غیرکارشناسانه موجب می‌شود دیدِدیگران نسبت به ما و مواضعمان تغییر کند. ما می‌توانیم مطالبات خود را داشته باشیم اما اگر واقعاً خواستار توسعه و پیشرفت هستیم امور را باید به اهلش بسپاریم؛ به عبارت دیگر ابتدا بایدجایگاه‌ خود و دیگران را به‌خوبی بشناسیم تا هرکس متناسب با توانمندی و تخصص خود بتواند منشأ خیر و پیشرفت باشد.