زیاده گویی بی جا، مغلطه و سفسطه در بحث ومتن

فرهاد ابراهیم پور( محمودا): مغلطه که از ریشه غلط می آید به معنی غلط اندازی هست یعنی مغلطه کار کسی  است  که با بیان کلمه یا جملاتی غلط بحث یا مبحثی را عوض یا در مسیر غلطی بیندازد  وسفسطه هم به معنی سفیه شمردن طرف  وخود را محق جلوه دادن است  مغلطه وسفسطه کمک ویاور مباحث افراد ومتن هایی هست که طرف با آن می خواهد به هر طریقی  حرف خودرا به کرسی بنشاند وچون اینگونه مباحث بدور از واقعیت وتحریف واقعیت است ناچار طرف از زاویه ای وارد بحث میشود تا شما را ومخاطب را به مسیری هدایت کند که صرفا نظرات غیر واقعبینانه خودش است  واین همان غلط اندازی ومغلطه است. برای این که روشن صحبت کنم  با بیان مواردی به شرح تیپ یا افرادی که با مغلطه موضوع را عوض می کنند می پردازم.
شما فردی را می شناسید که تنبل است وکار نمی کند واین فرد هم سلامت جسمانی دارد وهم توانایی کارکردن وقتی که از او بپرسید چرا کار نمی کنید می گوید: من در زندگی آن قدر کار کرده ام که شما هنوز هم ربع من کار نکردید یا می گوید آن موقع که من صبح تا شب کارمی کردم کجا بودید مهم کار مفید است نه اینکه زیاد کار کنی ومگر آن ها که زیاد کار می کنند همیشه موفق بوده اند وتازه این همه کار برای چی. کار مال تراکتور است من انسان هستم وباید به روح ومعنویات خودم توجه کنم  مگر چند بار بدنیا می آیم، آدم باید از زندگی اش لذت ببرد.
ببینید این فرد همه چیز گفت غیر از آن چیزی که شما از او پرسیده بودید وقصد وهدفش هم همین بود که شما را در مسیری قرار دهد که خودش میخواهد واین یعنی مغلطه وسفسطه  شما از او یک سوال کردید که چرا کار نمی کنید وایشان به جای اینکه به شما جواب روشنی بدهد به سفسطه روی می آورد تا واقعیت امر که همان کار نکردن او هست بپوشاند وتوجیه کند وهیچ کدام از حرفهایی که زد توجیه پذیر کار نکردن او نشد.
همه جای دنیا آدم وجود دارد وتنوع آدم ها وشعور ودرک آن ها از مسائل گوناگون است پس مغلطه در همه جا هست از یک ولایت کوچک گرفته تا شهر های بزرگ از آدم های بی سواد تا اندیشمندان وفلاسفه  از تهرانی گرفته تا اوزی از آن که در روزنامه هر روز مطلب مینویسد تا آن که ماهیانه یا سالیانه مطلبی به چاپ می رساند.  این موضوع که بیشتر در حوزه مباحث نظری است وبه دوشکل بحث ومتن به دیده وگوش می رسد وبفراوانی نشر می یابد مخاطب را هدف اصلی و واقعی خود قرار میدهد البته بحث های منطقی وعلمی نیز همین ویژگی را دارند با این تفاوت که قصد انها اثبات نظر یا روش بر اساس واقعیات است نه دور زدن آن ها. هدف بحث های علمی پیدایی مسیر های درست وواقعی است چون اگر از این مسیر منحرف شود نتیجه نمی دهد.
یونان که از دیرباز مکان اولیه بحث های نظری وعلمی بوده است در این زمینه نیز گروهی بودند که با روش های ادعایی خود معتقد بودند که گاه با خطابه وحرف میتوان موضوع را در مسیری قرار داد که نتیجه دلبخواه بدست آورد. گروهی که سوفسطایی یا سوفیست خوانده میشدند با ایراد خطابه ها سعی بر اثبات نظریه خود داشتند وخیلی ها ریشه سفسطه را از آن این گروه میدانند.
اما آن چه در طول تاریخ مشخص شده واز عهد یونان باستان تا امروز ادامه دارد استفاده از فن خطابه وبیان برای اثبات نظر است که در همه حوزه ها کاربرد دارد بخصوص در مباحث قضایی .مطمئنا اگر بین دو نفر دعوا شود وکار بالا بگیرد ومنجر به جرح یاقتل گردد در محاکمه افراد یا ضارب ومضروب وکلایی تعین میشوند تا از حقوق افراد دفاع کنند واین امر روزانه در تمام دنیا وحتی کشور ما نیز اتفاق می افتد که وکیل کسی که آدم کشته است نیز سعی میکند با دلایلی از قاتل دفاع کند واین شغل فرد است واین شغل سابقه بیش از دوهزار سال دارد. پس واضح است که در همین شغل نیز سفسطه ومغلطه حضورگاه موثر در توجیه اعمال افراد دارد و وکیل سعی میکند با استناد به پاره ای از واقعیات یا دور زدن امر واقع شده متهم را از زیر تیغ دادگاه برهاند  وباید این تردستی را آموخته باشد که چگونه مباحث را به دلخواه موکل خود بچرخاند؛ بپیچاند تا بر حکم قاضی در کاهش اتهام اثر بگذارد .فن خطابه که ابتدا در یونان پای گرفت رفته رفته به جهان گسترش یافت ونزد حکمای اسلامی همچون دیگر علوم با عنوان علم بیان در کشور ما گسترش یافت وافراد برای تعلیم این فن آموزش می دیدند وبه کلاس می رفتند. اینکه از این فن در راه نجات انسان استفاده شده ویا برای تحریک وتحریف استفاده شده باید بگویم در هر دو مورد از فن کلام وبیان بهره برده اند
اما این بحث ومطلب میخواهد به چه چیزی برسد تا خود به درازگویی نرسد واز مسیر منحرف نشود
میخواهم این را بگویم که سفسطه ومغلطه در هر زمان ومکانی وجود دارد اما شناخت آن متن وخطابه برای مخاطب ضروری است چون افراد مغلطه کار در مسیری نادرست میخواهند به اثبات چیزی بپردازند که از واقعیت به دور است واینگونه افراد نه تنها به شعور انسانها توهین میکنند بلکه فکر میکنند که یکه تاز بی رقیب این جهان هستند چراکه مغلطه کاری آن ها ضربات سنگینی همواره ودر طول تاریخ به خرد انسانی وارد کرده واز انجا که یکی از ویژگی های افراد مغلطه کار ترویج  توهم  هست بنابراین ضرورت دارد تا هر انسانی با شناخت اینگونه افراد وحرف وحدیث انها پی به مغلطه آن ها ببرند.
در جهان بارها مشاهده شده است بسیاری از کسانی که در قدرت بوده اند ونزدیک به حکومت ها زیسته اند برای موجه جلوه دادن اعمال  ناصواب حکومتی واقتدار حکومت وتثبیت موقعیت خود از مغلطه کاری برای فریب مردم بهره برده اند وعناصر قدرت نیز در بیشتر موارد از اینگونه افراد حمایت کرده ومیکنند. وباز از آن جا که مغلطه وسفسطه بخصوص در نوشته های تاریخی نقش اساسی در قتل واقعیت ها داشته است بر انسان آگاه است تا این روش ناپسند را با دلایل روشن به معرض عموم بگذارد .
يكى از سوفيستهاى معروف پروتاگوراس است وى مى‏گويد : مقياس همه چيز انسان است هر كسى هر حكمى كه مى‏كند مطابق آن چيزى است كه فهميده پس حق است
اگر ما بخواهیم بر اساس این نظریه کاملا غیر واقع بینانه سوفیست های یونانی که به جای درک واقعیت ما را بسوی توهم سوق میدهد موافق شویم آن وقت اوز دیگر اوز  درخت دیگر درخت نیست؛ سنگ سنگ نیست وهر چیز واقعی دیگر امری ذهنی است  .چون این افراد  وجود حقیقت را نه در امری واقع جستجو میکنند بلکه در ذهن افراد بدنبال آن میگردند این نظریه پردازان از یک امر واضح وروشن در مانده اند و آن اینکه قبل از پیدایی انسان وانسان متفکر این جهان میلیونها سال قبل از آن موجود بوده ودرخت وسنگ وحیوان ؛ طبیعت و آب خورشید بدون نظر ما امری واقعی بوده وتا به امروز ادامه داشته است. اگر کسی به شما بگوید فاصله اوز تا لار ۱۰۰کیلومتر است مطمئنا به او می خندید یا اگر بگوید مردم اوز هر روز کنار ساحل اوز حمام افتاب می گیرند شاخ در می اورید حداقل تا امروز چنین چیزی اتفاق نیفتاده است.
آدم های زیادی برای فریب کاری و رسیدن به مطامع خاصی از این لفاظی ها و سفسطه ها زیاد بکار می برند. در شیادی ها؛  در کارهای ناصواب ؛ در راست جلوه دادن دروغ های بزرگ ؛ در همه جا لفاظی می کنند. آن ها برای اثبات خود حتی حاضرند همه واقعیت های موجود را نادیده بگیرند و موجب گسترش توهم و نادانی شوند تا ثابت کنند حق آن چیزی است که ما می گوئیم .
انسان کجا فریب میخورد؟ جایی که سفسطه و مغلطه جای روشن گویی و شفافیت را بگیرد.
کجا انسان اسیر دام های تبهکاری و خطرناک می افتد؟ جایی که با حرف دروغ دیگران و زیاده گویی های غیر واقعی آن ها فریب میخورد حواسمان باشد؛ دلالان یکی از مهمترین و پست ترین شیوه های کاری اشان لفاظی؛ زیاده گویی وسفسطه است.