دوشنبه ۰۴ تیر ۱۳۹۷
 |  ۲۰/ خرداد/ ۱۳۹۷ - ۹:۴۰
  |   نظرات: 4 نظر
220 بازدید

برکه‌ها را دریابیم

نسرین انصاف‌پور/ پیام اوز : اوز شهر برکه‌هاست. شهری که در جاده وقتی به آن نزدیک می‌شویم حضور برکه‌ها پُررنگ‌تر می‌شود و وقتی از آن بیرون می‌رویم هم حضور برکه‌ها کم‌رنگ‌تر می‌شود. انگار برکه‌ها هویت خاص اوزند. زیباییِ نمای شهر اوز با حضور برکه‌ها هویتی دارد که خاص این شهر است. برکه‌ها نگین شهر اوزند.

فکر ساختن برکه در اوز برای ذخیرۀ آب در سال‌ها و فصل‌های خشک سابقه‌ای چندهزارساله دارد. برکه‌های مستطیل‌شکل که سابقۀ آن به دورۀ قبل از اسلام می‌رسد و انبارۀ آن‌ها مکعب-مستطیل‌شکل هستند و اصطلاحاً «آب‌انبار دراز» نامیده می‌شوند. آثار به‌جامانده از وجود این نوع برکه‌ها را در قلعه کلاته و قلعه پَروِدَه به‌خوبی می‌توان دید.

وجود چنین سابقۀ تاریخی در احداث برکه‌ها برای ذخیرۀ آب، حکایت از اهمیت حیاتی این برکه‌ها برای مردم منطقه دارد؛ به‌طوری که ساختن برکه توسط مردم شهر اوز مانند ساختن مسجدها سابقۀ تاریخی دارد و احترام به آب برکه و قدر دانستن آن در باورها و اعتقادات مردم اوز ریشه‌دار است. بنابراین، ساخت هر برکه همراه با نیتی خیر و نذری است که مردم مؤمن و خَیّر اوز آن را از سال‌های بسیار دور جزو وظایف خود می‌دانسته‌اند.

گذشته از برکه‌هایی که در اطراف اوز هستند و داخل شهر قرار نگرفته‌اند، تعداد برکه‌های قدیمی‌تر که در داخل شهر هستند هم کم نیستند. این برکه‌ها بعضاً در محله‌های قدیمی‌تر و سر برخی کوچه‌ها و در کنار خیابان دیده می‌شوند. دورنمای آن‌ها از بالای تپه‌های اطراف شهر و در نقشۀ شهر اوز بسیار زیباست. ولی وقتی از کنار آن‌ها رد می‌شویم، متوجه می‌شویم مانند مزاحمی با آنان رفتار می‌شود.

خوب، شاید چنین نگاهی منطقی به نظر برسد. وقتی‌که آب‌های راکد و بویناک و فاضلاب‌های اطراف، گاهی به داخل آن می‌ریزد و ماندگاری این آبی که هرگز تازه نمی‌شود، محل تولید پشه و انواع حشرات موذی و بوی تندی است که اهالی را می‌آزارد، ضمن این‌که بعضاً محلی برای ریختن زباله هم می‌شود. دورِ برخی از این برکه‌ها را پوشانده‌اند تا طفلی به درون آن نیفتد و یا کسی چیزی به داخل آن نیندازد. ولی بی‌اعتنایی به این بناها که زمانی آب شرب اهالی همان محل را تأمین می‌کرده، ناسپاسی است به برکه‌ای که زمانی یکی از عزیزترین‌ها بوده و ناسپاسی است به بانی آن، ‌که با بنای این برکه، نذرش بی‌سرانجام شده است.

چند سال پیش شاهد سوراخ شدن سقف برکۀ فریدی بودیم. برکه‌ای که در قسمت شرقی بافت قدیمی شهر اوز واقع بود و با گسترش شهر اوز در داخل شهر قرار گرفت و مدتی بدون استفاده ماند. عاقبت به علت ریزش بخشی از سقف آن، محکوم به نابودی کامل شد. مرگ این برکه را به چه کسانی باید تسلیت گفت؟

آن سال وقتی نوروز برای دیدار اقوام و خویشان و شهر اوز، به اوز رفتیم، سقف آن را در اثر گذشت زمان و فرسایش سوراخ دیدیم. دلمان آزرده شد. زنده‌یاد محمدرفیع ضیایی با ناراحتی می‌گفت: «چه‌قدر خاطره دارم از برکۀ فریدی و چه‌قدر مردم نسل ما، از این برکه سیراب شدند

در داستان‌ها و فیلم‌ها وقتی صحنه‌های وحشتناک و اتفاق‌های بد را می‌خواهند نمایش دهند، هوا را بارانی و آسمان را در حال غرِّش نمایش می‌دهند. ولی برای سرزمین تشنۀ ما ایران و به‌خصوص منطقۀ جنوب، آن هوای ابری و بارانی هوایی «خَش» است و بارندگی همیشه همراه با شادمانی و نشانۀ حیات است. در سال‌های خشک، برکۀ فریدی نعمتی بود برای رفع عطش مردمی که هوای ابری برایشان هوای «خَش» است

برکه‌ای که در زمان ساخته‌شدنش، مردی خَیّر نذر کرده و بانی خیر شده و آن را بنا کرده تا پاسخگوی عطش مردمش باشد، مدتی بعد شاهد تخریب آن بودیم. تخریب برکه‌ای که در دل خود، دعای خیرِ مردمِ سیراب‌شده را داشت. آیا باید سرنوشت برکه‌هایی که در شهر واقع شده‌اند و الآن به سن بازنشستگی رسیده‌اند چنین باشد؟ اکنون چند برکۀ دیگر در داخل شهر در آستانۀ ریزش و تخریب قرار دارد؟ اگر امروز آن‌ها را خراب نکنند، بدون شک وقتی از آن‌ها استفاده نشود مدتی بعد به سرنوشت برکۀ فریدی دچار خواهند شد.

بهتر نیست هویت این برکه‌ها ثبت شود که در چه تاریخی و توسط چه کسانی بنا شده‌اند؟ کسانی که با خلوص نیت و زحمت زیاد، مبلغ ساخت این برکه‌ها را تأمین می‌کردند تا نامی نیک از آن‌ها بماند و مردم شهرشان نیز از برکت وجود آب شرب آن، سیراب شوند.

تخریب این بناهای خیر، دور از اخلاق و برخلاف نیت بانیان مغفور آن‌هاست. بهتر نیست این برکه‌ها را از ریزش و تخریب نجات داد؟ آیا بهتر نیست داخل این برکه‌ها را که دیگر آب باران را پذیرا نیستند، پر کرد و دور آن را به شکل میدانگاهی درآورد تا نمای زیبای آن‌ها هویت شهر اوز را همچنان به رخ بکشد؟

فکر می‌کنم شهردار محترم اوز می‌توانند برکه‌های داخل شهر را به محلی اقتصادی تبدیل کنند. اگر درون آن را پر کرده و هم‌سطح زمین کنند و نمای بیرونی آن را نیز تعمیر کنند، می‌توان از فضای درونی آن استفاده‌های زیادی کرد. مثلاً می‌توان آن را تبدیل به یک فروشگاه کوچک کرد و اجاره داد و یا تبدیل به یک چایخانه کرد، یا در آن میز شطرنج گذاشت و یا وسیلۀ بازی برای بچه‌ها در آن گذاشت و همراه با نیمکت‌هایی که در سایۀ این برکه‌ها قرار می‌گیرند، محیطی آرام و خنک درست کرد. حتی می‌توان فضای داخل آن را به باغچه‌ای تبدیل کرد و گیاهانی که به نور کم احتیاج دارند در آن کاشت و استفاده‌های بسیار دیگر.

شاید بتوان به این شکل، این بناهای زیبا را -که خاص شهر اوز است و نگین اوز هستند و در هیچ نقطه‌ای از ایران به این زیبایی و فراوانی دیده نمی‌شودحفظ کرد. آیا می‌توان اوز را در چند دهۀ آینده بدون وجود این برکه‌ها در داخل شهر تصور کرد؟ در شرایطی که شهر گسترش می‌یابد و قیمت زمین رو به افزایش است، شهر اوز بدون وجود این برکه‌ها دیگر اوز نیست!

بنا کردن ساختمان‌های مدرن و تبدیل همه‌چیز به آخرین و بهترین مدل رایج دنیا امری است که در هر شهری اتفاق می‌افتد و ترکیب هویت تاریخی هر شهر را تغییر می‌دهد. چگونه می‌توان هویت شهری را حفظ کرد که نامش با برکه گره خورده است؟ اگر از آب برکه‌ای برای شرب استفاده نمی‌شود، آیا به لحاظ افزایش قیمت زمین و تغییر شکل کوچه‌ها و خیابان‌ها می‌توان مجوز تخریب این برکه‌ها را به‌راحتی صادر کرد؟

حفظ این برکه‌ها در اطراف شهر اوز که میزبان انبوه مردم منطقه در روزهای زیبای بهار و روزهای داغ تابستان است اهمیت زیادی دارد. برکه‌هایی که تنها در اطراف شهر اوز به فراوانی دیده می‌شوند و وجودشان دعوت به حیات و بقا در نبودِ آب است، متأسفانه ظاهرشان تبدیل به صفحۀ سفید کاغذی می‌شود که بر روی آن آگهی‌های تبلیغاتی به شکلی زشت و همراه با رنگ‌های ناهنجار دیده می‌شود. در سطح شهر هم نمای آن‌ها تبدیل به تابلوهای تبلیغاتی شده و هر کس هر چه دلش می‌خواهد، بر روی آن می‌نویسد.

ای‌کاش مردم شهر اوز بتوانند نیت خیر کسانی را که در طول تاریخ این شهر، چنین بناهایی را ساخته‌اند قدر بدانند!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

4 Responses to “برکه‌ها را دریابیم”

  1. عبدالصمد صمدي گفت:

    درود برسركار محترم خانم نسرين انصاف پور همسر زنده ياد مرحوم محمد رفيع ضيائي كه دراين مقاله به ارزش هاي فرهنگي، نمادين، زيبائي و از همه مهمتر به ارزش اين سازهاي تامين كننده آب مورد نياز مردم اوز از گذشته هاي دور تا كنون اشاره نموده اند و به نوعي دلشوره هاي خودشان در مورد سرنوشت بركه ها به بياني ساده و روان بازگو نموده اند و از توجه ويژه ايشان به اين بناهاي چشم نواز منطقه جنوب كه چشم هر تازه واردي به منطقه اوز را ابتدا بخود جلب مينمايد بايد تشكر نمود و هم چنين توصيه هاي ايشان به تميز نگه داشتن سقف آنها و كاربردهاي پيشنهادي براي بركه هاي داخل شهر. هنر و فن ساختن بركه ها بخصوص سقف آنها در توان عده اي خاص و منحصر در منطقه اوز و بعضي افراد روستاهاي منطقه ميباشد كه بمرور زمان تجربه اندوخته اند و نسل به نسل انتقال يافته است و بايد از اين فن و هنر ساخت آن به درستي حفاضت و نگهداري نمود تا به ديگران منتقل گردد. تكنولوژي ساخت بركه از جمله نوع مصالح و شيوه حفاري و ساخت آنها نيز مختص افراد خاص سازندگان اوز و شهرهاي اطراف ميباشد زيرا دوام وعمر آنها بيشتر به نوع مصالح بكار برده شده و نحوه ساخت و طراحي آنها دارد كه تاكنون كمتر به آن توجه شده است و ميتوان در اين زمينه مقالات و كتابهاي زيادي را نوشت.

  2. عبدالصمد صمدي گفت:

    در گذشته مانند امروز هيچگونه ماشين خاكبرداري و حفاري وجود نداشت و كارگران به سختي اقدام به كندن خاك محل بركه مينمودند و به تدريج با چرخ دستي به بالا ميكشيدند و بسيار كار طاقت فرسائي بود. حتي كارگران حفار بعلت سختي كار در داخل بركه اقدام به خاك برداري گوشه اي از بركه مينمودند و حتي بعضي مواقع زير يك قسمت خاك خالي ميكردند تا بخش زيادي خاك در آن محل ريزش كند تا وقتشان صرف كندن ذره ذره خاك نشود. اين توده خاكي كه يك مرتبه ريخته ميشد يا ريزش ميكرد به اصطلاح محلي اگر فراموش نكرده باشم ودرست باشد « لوده = LOUDEH» ميگفتند. يادم هست زماني در سنين هفت هشت ساله بودم و بركه بزرگي (نام بركه بياد ندارم) در كنار بركه ملامحمد در كنار قلعه قديمي اوز ميساختند و يك روز خبر رسيد كه يك نفر از كارگران محلي در زمان ريزش لوده زير خاك مدفون شده است و فوت شده است كه بسيار متاثر شديم و اين از خاطرات تلخي بود كه از دوران كودكي بياد دارم و هيچوقت فراموش نميكنم و كلمه لوده هميشه بخاطر همي در خاطرم مانده است . در اين رابطه افرادي قديمي تر و كه در اوز ساكن هستند شايد بهتر مطلع باشند. اما امروزه با دست يابي بشر به ماشين آلات حفاري و خاكبرداري مدرن ، ديگر ساخت بركه بخصوص حفاري و خاكبرداري آن با چنين مشكلاتي مواجه نيست به جز در مورد ساخت سقف بركه ها كه مختص منطقه اوز ميباشد. از بازگو كردن اين خاطره تلخ مرا ببخشيد ولي براي آگاه ديگران وجوانان و سختي هاي گذشته مردم اوز بيان نمودم

  3. شهروند اوزی گفت:

    خانم انصاف پور با اینکه زاده اوز نیستند ودر سایه سار این برگه ها بزرگ نشده اند اما به خوبی قدر این برکه ها را میدانند و انها را به خوبی توصیف میکنند

  4. nasrin ensafpour گفت:

    متشکرم از شما که مقاله مرا منتشر کردید . این مقاله درباره مساله ای است که مدت هاست از دل نگرانی های من است. امیدوارم که مسئولین شهر چاره ای برای حفظ و بقای برکه های موجود کنند و میراث گذشتگان را پاس دارند. فکر می کنم هنوز هم خیرینی هستند که برکه های جدید را احداث می کنند. آنان باید از ماندگاری برکه های ساخته شده شان مطمئن باشند و نیز شیوه ساخت برکه ها در اوز باید ثبت شود این که در گذشته چگونه بوده و امروز چگونه است . گرچه در کتاب واژه نامه گویش مردم اوز ، زنده یاد محمدرفیع ضیایی چگونگی ساخت برکه در اوز را در واژه برکه شرح داده است ولی آیا امروز هم به همین شیوه ساخته می شود یا نه؟ چگونگی ساخت آن باید ثبت شود و مهندس ها و معماران اوزی با تحصیلات امروز آیا تغییری در چگونگی ساخت جدید آن داده اند؟ متشکرم

نظر سنجی
Sorry, there are no polls available at the moment.
آخرین نظرات
  • با سلام خدمت. دوست عزیز گراشی. لطفا. شما به عنوان همسایه یه چیزی بگویید ما اوزیها که هر چقدر میگوییم که چرا همه فعالیتها به طرف کارهای فرهنگی است گوش. شنوایی وجود. ندارد....
    اوزی خطاب به. گراشی در مطلب: اهداي ٥ ميليون تومان کتاب تخصصی به كتابخانه موزه مردم شناسي اوز ( زنده ياد فهيمه ملايي )
  • چند جلد كتاب اهدا شده است ؟ بهتر بود يك سري از اين كتابها هم به كتابخانه اصلي شهر هم اهدا ميشد.تا بيشتر مورد استفاده افراد قرار گيرد . در اين مورد لازم است اداره فرهنگ و...
    همشهري دلسوز در مطلب: اهداي ٥ ميليون تومان کتاب تخصصی به كتابخانه موزه مردم شناسي اوز ( زنده ياد فهيمه ملايي )
  • خدمت برادر گراشی عزیز علت مهاجرت ما اوزی ها عدم تخصیص مناسب بودجه با توجه به جمعیت نسبت به شهرهای مجاور گراش و خنج . عدم اشتغالزایی به علت عدم تخصیص بودجه . عدم وجود ادار...
    شهروند در مطلب: اهداي ٥ ميليون تومان کتاب تخصصی به كتابخانه موزه مردم شناسي اوز ( زنده ياد فهيمه ملايي )
  • از عناوین پشت جلد کتابها مشاهده میشود که کتابهای خوبی به کتابخانه موزه اهدا شده است دستشان درد نکند.ا ز عناوین برخی کتابها چنین برمیآید که بعضی از آنها از کتابهای نفیس می...
    همشهری دلسوز در مطلب: اهداي ٥ ميليون تومان کتاب تخصصی به كتابخانه موزه مردم شناسي اوز ( زنده ياد فهيمه ملايي )
  • با سلام. هشت سال و اندی از شهرستان شدن گراش می گذرد در طول این سال ها از جمعیت اوز کاسته شده ولی جمعیت گراش افزایش یافته هست.علت مهاجرت اوزی ها چیست و عدم مشارکت انان چیس...
    گراشی در مطلب: اهداي ٥ ميليون تومان کتاب تخصصی به كتابخانه موزه مردم شناسي اوز ( زنده ياد فهيمه ملايي )
  • بازهم. اوز. بازهم کتاب. وکتابخانه وبازهم. موزه. و فعالیتهای فرهنگی. تکراری. و....... اما دریغ از سایر فعالیتهای اجتماعی. واقتصادی که در دیگر. شهرهای. مجاور ما. در جریان....
    کارمند دلسوز در مطلب: اهداي ٥ ميليون تومان کتاب تخصصی به كتابخانه موزه مردم شناسي اوز ( زنده ياد فهيمه ملايي )
  • از فعالین عرصه فرهنگی تشکر میکنیم پیشنهاد. دارم بک همت. جمعی برای کارهای. عمرانی. وتوسعه وپیشرفت در ذمینه های دیگر اجتماعی. واقتصادی. در اوز. ایجاد. شود تا توجه. سرمایه گ...
    مهندس عمران ساکن در اوز در مطلب: اهداي ٥ ميليون تومان کتاب تخصصی به كتابخانه موزه مردم شناسي اوز ( زنده ياد فهيمه ملايي )
  • بسیار خوب. وقابل ستایش است. فعالیتهای همشهریان. عزیز. اما. شورای شهر. باید. برای. اسقرار. دادگاه. ثبت اسناد. وشبکه بهداشت. ودرمان. برنامه. داشته. باشد. وباید. از طریق. سخ...
    شهروند اوزی در مطلب: اهداي ٥ ميليون تومان کتاب تخصصی به كتابخانه موزه مردم شناسي اوز ( زنده ياد فهيمه ملايي )
  • تعدادی از کتابها بعنوان کتاب مرجع میباشند که باد در حفظ و نگهداری انها دقت شود و قابل امانت دادن نیستند و فقط در محیط کتابخانه قابل استفاده خوانندگان و علاقمندان میباشد...
    همشهری دلسوز در مطلب: اهداي ٥ ميليون تومان کتاب تخصصی به كتابخانه موزه مردم شناسي اوز ( زنده ياد فهيمه ملايي )
  • کیفیت تحصیلی دانشگاه آزاد الان از مقطع ابتدایی دهه شصت که ما تحصیل می کردیم پایین تر است....
    همشهری در مطلب: برگزاری امتحانات نیمسال دوم در دانشگاه پیام نور اوز